نون ، پس از نعم بضم عين آن گه كه نرم شود . اعراب : كلا ، حرف است و اسم نيست و متضمّن بودن معناى ارتدع ، خوددارى شد دلالت نميكند بر اينكه آن مانند صه به معناى اسكت و مه ، به معناى اكفف دست نگهدار است آيا نمىبينى كه امّا متضمّن معناى مهما يكن من شيء است و آن حرف است ، پس همين طور كلا شايسته است كه حرف باشد ، كَلَّا لَوْ تَعْلَمُونَ جواب ( لو ) محذوف است و تقديرش لما الهاكم التكاثر و عِلْمَ الْيَقِينِ مصدر و بعضى گفته‌اند آن قسم است و تقديرش ، و علم اليقين لترون الجحيم ، يعنى عذاب دوزخ و جحيم را پس عذاب حذف شده براى اينكه ديدن جحيم وعيد و تهديد نيست بلكه وعيد بديدن عذاب جحيم است و تقديرش در اعراب علم خبر يقين است ، پس مضاف حذف شده و مانند آنست حب الحصيد ، و جايز نيست همزه در واو لترون و لترونها بنا بر قياس أثوب در اثوب واعد در وعد براى اينكه ضمّه در اينجا عارضى است براى التقاء ساكنين و ضمّه لازمى نيست و امّا عَيْنَ الْيَقِينِ ، پس انتصاب آن نيز انتصاب مصدر است چنانچه مىگويى رأيته حقا ، حقيقه او را ديدم و تبينته يقينا و رؤيت در اينجا به معناى مشاهده است چنانچه خداوند سبحان فرمود ، وَ إِنْ مِنْكُمْ إِلَّا وارِدُها ، و نيست هيچ يك از شما مگر اينكه وارد دوزخ شود . شأن نزول : قتاده گويد : اين سوره در باره يهود نازل شده وقتى كه گفتند ما از بنى فلان بيشتر و بنو فلان از فرزندان فلانى زيادترند ، اين تفاخر سرگرم كرد